Hê lô ae,
Bài hôm nay tôi viết để trả lời câu hỏi mà tôi nghĩ vẫn còn nhiều ae thắc mắc. Không chỉ là những ae đang trade, mà cả những người chưa từng trade.
Vì cứ thi thoảng lại có ae nhắn hỏi tôi liệu có thể thắng trong trading không, và thường thì tôi cũng không trả lời. Bởi cho dù có show kết quả PnL ra cũng không thể chứng minh được là trading có thể thắng, vì trong ngành này "kết quả không tương đương với năng lực thật."
Một người có lãi đều đặn vẫn có khả năng chỉ là nhờ may mắn. Và hiệu suất trong quá khứ không đảm bảo cho lợi nhuận trong tương lai.
Sự thật thì trading vốn là game rất khó, phần lớn người chơi ở đây sẽ thua. Con số 95% thất bại mà ae hay nghe không phải để hù dọa, mà là thực tế. Nên sẽ luôn có rất nhiều người nhìn vào đó rồi kết luận trading là lừa đảo, không thể thắng được.
Tuy nhiên, như đã nói, nếu chỉ nhìn vào kết quả, rồi đưa ngay ra kết luận là sai về bản chất của trò chơi này. Do đó, tôi muốn bóc thật rõ cái chỗ này ra cho ae hiểu, là tại sao có thể thắng trong trading?
Thắng một cách thực tế, chứ không phải ăn may.
Trước đây thì tôi cũng từng viết hẳn cho ae một bài để giải thích liệu trading có phải là cờ bạc hay không rồi. Nếu ae đọc kỹ bài đó thì chắc cũng đã có câu trả lời.
Tuy nhiên, để ae hiểu hoàn toàn thì bài này tôi muốn đi sâu hơn chút nữa.
Đầu tiên, chúng ta cần khẳng định rằng kiểu ngẫu nhiên của trading không giống như cờ bạc.
Nếu gọi đúng tên thì nó không phải là "hệ ngẫu nhiên" mà là một "hệ bất định".
Đây là điểm khác biệt tinh tế (và quan trọng) mà nhiều người không nhận ra.
Casino, hay cờ bạc/lô đề là một "hệ ngẫu nhiên thuần tuý đóng."
Ở đó luật chơi luôn cố định.
52 lá bài, 100 con số...
Xác suất/phân phối xác suất là "dừng" (stationary).
Bọn này là những trò chơi được thiết kế để gắn kỳ vọng của người chơi là âm, còn của nhà cái là dương.
Kết cục đã được toán học chốt sổ. Ae chắc chắn sẽ thua nếu chơi ở đây đủ lâu.
Ngược lại, trading không như vậy.
Trading là một "hệ bất định mở".
Tại đó, xác suất không đứng yên. Phân phối của nó bị biến dạng theo thời gian (non-stationary).
Và luật chơi cũng liên tục thay đổi theo hành vi của chính những người chơi.
Hôm nay thị trường dễ dãi, tiền rẻ, thanh khoản dồi dào. Ngày mai lãi suất tăng, đòn bẩy bị siết, forced sell xuất hiện.
Đó chính là các trạng thái khác nhau của một "hệ bất định".
Mỗi trạng thái đó sẽ tạo ra một dạng phân phối return khác nhau.
Không phải là "không có xác suất gì."
Mà là xác suất "thay đổi hình dạng liên tục."
Trong những trò chơi có "phân phối xác suất cố định", thời gian đứng về phía người có kỳ vọng dương.
Còn trong những trò chơi có "phân phối không dừng", thời gian không làm bạn mãi với ai cả.
Cho nên ở đây không thể thiết kế để luôn cố định một người tại kỳ vọng âm. Và cũng là lý do vì sao thuyết âm mưu "cá mập thao túng", khiến người chơi không bao giờ thắng là không hoàn toàn đúng.
Những hệ này không chạy theo chuẩn "trung bình". Mà chạy theo các trạng thái (regime).
Có trạng thái ae mua cái gì cũng thắng nên tưởng mình giỏi.
Có trạng thái ae làm đúng y hệt, nhưng lại chết không kịp hiểu vì sao.
Trong các hệ bất định, không có gì được gọi là sai/đúng tuyệt đối, mà chỉ là sai/đúng vì được dùng khác hoàn cảnh, khác thời điểm.
Nhưng phần lớn ae thì luôn có một bản năng rất nguy hiểm đó là dùng mẫu nhỏ để "quy nạp thành quy luật phổ quát."
Cứ thấy thứ gì thắng được một thời gian là phải tin rằng nó sẽ thắng mãi.
Đây là lý do (mà tôi cũng đã nói nhiều lần) là tại sao chỉ nhìn về biểu đồ quá khứ hoặc backtest sẽ không thể đảm bảo chiến thắng.
Không phải vì chúng là trò lừa đảo, hay có sự thao túng của cá mập.
Mà vì chúng chỉ chụp được "xác chết của một trạng thái trong quá khứ",
chứ không bắt được "quá trình thị trường sống biến đổi."
Data/biểu đồ mà ae lấy để xem/backtest thường đến từ những giai đoạn thuận lợi, thị trường chưa trưởng thành, đòn bẩy chưa siết, tail event chưa xảy ra...
Nếu sử dụng chúng để tối ưu thì ae sẽ chỉ tối ưu cho một phân phối "đã chết."
Sau đó ae lại mang nó đi "đánh" một phân phối đang sống khác....
Thứ hai, là đa số mọi người (cả trong cuộc và ngoài cuộc) đều kết luận "trading không thể thắng", vì họ chơi nó theo kiểu con bạc.
Họ thường nhìn vào những kết quả của các sự kiện đơn lẻ chứ không có tư duy dài hạn theo chuỗi quá trình.
Họ hỏi:
"Kèo này vào như này có thắng không?"
"Chiến lược này có thắng không?"
Họ tin rằng cứ "đúng" nhiều là sẽ giàu, và thời gian sẽ "làm xác suất hội tụ" cho mình.
Nhưng những hệ bất định sẽ không thưởng cho việc đúng nhiều.
Nó chỉ thưởng cho "sự sống sót".
Đây là điều tôi (cũng lại nói rất nhiều lần), rằng:
"chiến lược để chiến thắng thực sự, không phải là một chiến lược khôn lỏi, đúng nhiều trong ngắn hạn,
mà là một chiến lược được thiết kế để chúng ta sống sót thật lâu."
Vì quy luật quan trọng nhất của hệ bất định chính là "chọn lọc."
Chỉ những cái "còn sống" mới có cơ hội trở thành thứ "chiến thắng".
Ae thấy đa số trader sẽ thua, ko phải vì dự đoán kém, ko biết đọc biểu đồ, hay chiến lược ko đủ tốt.
Mà đơn giản là vì họ ....hết tiền trước khi cơ hội đến.
Ae còn nhớ ví dụ trò cò quay Nga về tính non-ergodic mà tôi từng viết trước đây chứ?
Đó là minh hoạ rõ nhất cho việc "sống sót theo tiến trình thời gian" trong hệ bất định quan trọng hơn "kỳ vọng thống kê."
Bởi trong hệ này, có lợi thế nhưng ko quản trị được rủi ro, thì cũng sẽ bị đá ra khỏi cuộc chơi trước khi thắng.
Điều tất yếu là khi chết đủ nhiều người, đám đông sẽ nhìn vào và kết luận:
"Đấy, đó là trò cờ bạc đấy, làm sao mà thắng được."
Nhưng thật ra, họ đâu có hiểu, nếu theo lập luận này thì toàn bộ thế giới này cũng sẽ là sòng bạc.
Bởi toàn bộ thế giới này vốn cũng là "hệ bất định". Ở đó, cũng có rất nhiều kẻ chết/thất bại,
những người sống sót/chiến thắng ở đây chỉ là một mẫu rất nhỏ, chẳng thấm vào đâu so với những thứ đã từng biến mất.
Nếu chỉ vì có nhiều người thua mà gọi trading là cờ bạc, thì phải gọi tất cả cuộc sống này là cờ bạc.
Thôi, lại lạc đề rồi, tóm lại thì rốt cuộc trading có thể thắng được không ae?
Chốt mạnh cho ae là có nhé.
Vì trade cũng giống như cuộc sống thôi, luôn luôn có những kẻ chiến thắng.
Và những người chiến thắng trong hệ này chính là "những người cuối cùng còn sống",
dù họ có thể không phải là những người giỏi nhất.
Tất nhiên là họ cũng phải có edge. Cái này ae đọc tôi đủ lâu thì biết thừa rồi, tôi khỏi giảng lại.
Nhưng ae để ý kỹ chỗ này: trong số những kẻ có edge, vẫn cứ phần đông là chết.
Vì edge chỉ cho ae kỳ vọng dương ở một vài trạng thái nhất định. Mà lúc nào cái trạng thái đó tới thì ae ko chọn được.
Nó có thể tới sau ba tháng. Cũng có thể tới sau ba năm. Và trong lúc đợi, thị trường vẫn cứ giết ae như thường.
Cho nên cái quyết định ai hốt được ván thuận lợi cuối đó, không phải ai có edge to hơn.
Mà là ai còn ngồi ở bàn lúc nó tới.
Ae nào đọc Tam Quốc Diễn Nghĩa rồi, chắc hẳn đã biết. Tư Mã Ý thắng cuối cùng không phải vì ông ta giỏi hơn Gia Cát Lượng. Mà vì ông ta sống lâu hơn.
Sống lâu hơn để cái ván cờ tự dọn đối thủ ra khỏi bàn, rồi ung dung thu cục diện về tay.
Vậy nên hãy luôn nhớ, những hệ bất định (thị trường/cuộc sống) không chọn kẻ thắng từ những người thông minh nhất. Nó chọn kẻ thắng từ những người còn sống.
Và nếu ae có thể là người còn sống cuối cùng,
thì dù xác suất chiến thắng có là 0,0001%, ae cũng là người duy nhất còn lại để gặp nó.
Comments
Post a Comment