Hôm nay tôi lại xin phép được "múa rìu" với ae quant một chút.
Và tôi nghĩ đây là màn múa mà nhiều ae nên xem, vì đa phần ae quant (rất giỏi logic) đều nghĩ rằng thị trường = một hệ thống có quy luật.
Mà quy luật thì có thể viết ra được bằng toán và code, nên chỉ cần thế là đủ rồi, cần quái gì phải nhang khói? Tâm linh? hay Đạo?
Mấy thứ đó chỉ là cho mấy thằng không hiểu toán thôi. Đúng không?
Tôi ngày xưa cũng nghĩ thế đó, nhưng sau nhiều năm nhìn lại, tôi bất ngờ khi thấy cái bàn làm việc của mình đã có một cái "bàn thờ". hehe
Đây ko phải bàn thờ thật, mà là kiểu bàn thờ trong tâm trí.
Một "ý thức về cái mà tôi không bao giờ nắm bắt được", dù tôi có tận 4 màn hình trên bàn cùng hàng vạn dòng code.
Để làm rõ cho điều này, thì tôi muốn kể ae nghe vài chuyện.
Mỗi chuyện là một cây nhang, là lý do vì sao có những lúc, code và toán phải ra rìa, để cho tâm linh cùng trực giác lên tiếng....
Đầu tiên, ae cần biết rằng thị trường không vận hành như mấy bài toán xác suất trên giấy.
Việc ae phân tích đúng "từng thành phần" không thể đảm bảo ae hiểu được "toàn thể."
Cái này gọi là vấn đề "trồi sinh" (emergence) trong các hệ thống phức hợp.
Ví dụ đơn giản cho ae dễ hình dung nhất là một phân tử nước (H2O) thì không “ướt”.
Hai phân tử, mười phân tử cũng không.
Ae có thể đo góc liên kết, đo dao động, đo năng lượng. Nói chung là đo gần như tất cả mọi thứ trên đời, miễn là ae có máy móc đủ nhạy.
Nhưng ae sẽ không bao giờ đo được tính "ướt".
Vì tính "ướt" không nằm trong phân tử nào cả. Nó chỉ xuất hiện khi rất nhiều phân tử nước tương tác với nhau.
Ae chỉ "thấy" được nó khi quan sát ở quy mô toàn thể.
Trong thị trường, đây chính là chỗ giết chết tài khoản của ae nhiều nhất.
Vì xu hướng bất ngờ sẽ không đo được bằng MA hay indicator. Bong bóng không thấy được trong báo cáo tài chính. Và Thiên Nga Đen (những sự kiện cực đoan hiếm gặp) sẽ không nằm trong bất kỳ số liệu nào.
Mà chính những thứ đó mới là thứ quyết định ae giàu hoặc nghèo.
Quant của ae sẽ giải được 100 indicator, 1000 features.
Sẽ tối ưu được Sharpe, chạy Monte Carlo, đếm từng sóng dao động.
Nhưng ở “cấp độ toàn thể”, có những thứ đang xảy ra mà không một công thức nào mô tả được.
Cây nhang đầu tiên phải được thắp lên ở đây.
---
"Nghèo thì lâu, nhưng giàu thì mấy chốc." Ae nghe câu này quen chứ?
Nó là một câu đùa rất thật về đặc tính "đổi trạng thái bất ngờ" của hệ phức hợp.
Ví dụ dễ hiểu nhất về tính chất này là việc ae đun một ấm nước.
30 độ là nước,
50 độ là nước,
70 độ là nước,
90 độ vẫn là nước,
Ae sẽ nghĩ đun mãi thì nó vẫn là nước thôi, chẳng thể thay đổi cái mẹ gì.
Nhưng đùng một cái, 100 độ, nước bốc hơi cái rụp.
Đó gọi là "sự chuyển pha đột ngột". Thứ có thể giết chết tất cả các thể loại “quy nạp”.
Trước điểm chuyển pha, hệ trông như ổn định. Quy luật cũ vẫn đúng và mọi thứ vẫn ngon nghẻ.
Nhưng sau thời điểm chuyển pha, luật chơi thay đổi hoàn toàn.
Trong khi phần lớn ae mới vào sân quant lại hay làm thế này: ae thấy chiến lược này từng ăn 200 lần, 300 lần, 400 lần trong quá khứ... rồi vội vàng kết luận: cứ làm thế là sẽ ăn.
Ae đã lầm.
Bởi mọi quy luật trong thị trường đều có một "điểm bốc hơi" của riêng nó. Và lúc nó bốc, sẽ vô cùng bất ngờ.
Đây là cây nhang thứ hai. Khi luật thay chơi đổi, không có code nào của ae kịp viết lại.
----
Có một thứ khác trong thị trường làm ae mới hay thấy khó hiểu là kiểu:
"Cùng tin này, đầu vào này, hôm trước thì thị trường không sao, nhưng hôm nay lại sập?"
Thực ra điều này không khó hiểu. Vì thị trường không nhìn vào tin để phản ứng.
Nó luôn sống trong một "xoáy trạng thái" nào đó, và phản ứng của nó sẽ khác hoàn toàn tuỳ vào việc xoáy đó là xoáy nào.
Ae có thể hình dung đặc tính này qua hình ảnh về một chiếc lá rơi trên sông. Khi nó rơi vào các xoáy nước khác nhau, nó sẽ bị kéo về các hướng khác nhau.
Cùng một tin xấu, nhưng:
-Trong xoáy uptrend => ae vẫn bullish to the moon, "tin xấu là cơ hội mua".
-Trong xoáy sideway => ae "kệ, méo quan tâm".
-Trong xoáy panic => ae "bán bằng mọi giá", vì thị trường sắp về đồ đá.
Tức là tin tức không đổi. Dữ liệu đầu vào không đổi. Chỉ trạng thái của hệ đổi, mà đầu ra sẽ hoàn toàn khác.
Đây chính là sự thật khi ae biết phân phối của thị trường là "không dừng" (non-stationary). Nó sẽ thay đổi liên tục theo trạng thái. Và các "trạng thái" đó thì không thể nắm bắt bằng các chỉ báo cố định.
Nó chỉ hiện ra với người ngồi nhìn màn hình đủ lâu, đủ tĩnh, để cảm được. Đó không phải công việc mà một con bot có thể làm.
-----
Rồi, đến đây tôi sẽ nói tới cây nhang to nhất. Đoạn mà rất nhiều ae quant chết, hoặc ăn lớn, mà không thực sự hiểu vì sao.
Ae hãy tưởng tượng có 6 ông chơi cò quay Nga.
Mỗi ông bắn một phát rồi đưa súng cho ông kế tiếp. Trong 6 ông sẽ có một ông đi ăn chuối trên bàn thờ, còn 5 ông sống.
Lúc này ae dùng toán sẽ tính ra tỷ lệ sống sót trung bình của cả nhóm ~ 83%. Đúng không?
Nhưng nếu tôi đổi luật chơi một chút. Cho một ông tự bắn 6 phát liên tiếp. Thì tỷ lệ ông đó hẹo là bao nhiêu ae?
Là... 100%.
Tức là cùng một trò chơi, cùng một khẩu súng, cùng viên đạn. Nhưng "trung bình theo tập hợp" và "trung bình theo thời gian" cho ra hai kết quả ngược nhau hoàn toàn.
Đây là điều mà sách thống kê gọi là "non-ergodic".
Nôm na là "trung bình của đám đông không bằng trung bình của một đời người."
Và thị trường tài chính chính là một hệ non-ergodic.
Là lý do chính vì sao một chiến lược "kỳ vọng dương đẹp như mơ" trong backtest vẫn có thể giết tài khoản ae ngoài đời thật.
Việc ae đo kỳ vọng trung bình của 1000 lệnh, giống như việc ae thấy có 1000 ông chạy chiến lược cùng lúc rồi gộp kết quả lại.
Trong khi thực tế thì ae chỉ có một mình khi áp dụng chiến lược.
Ae sẽ phải "trải nghiệm xác suất theo thời gian",
tức là sống trong đường đi riêng, giống như chơi trò cò quay Nga một mình.
Khi đó, một sự kiện cực đoan đơn lẻ có thể đá bay tài khoản của ae ngay ở lệnh thứ 10 => ae sẽ chẳng có cơ hội nào hưởng kỳ vọng dương của 990 lệnh còn lại.
Đây chính lý do mà tôi luôn nhai đi nhai lại với ae về Thiên Nga Đen/tail risk. Cùng cái bí kíp thật sự để thành huyền thoại trader không phải là tìm edge, mà phải là "sống sót thật lâu."
Bởi đó là điều kiện duy nhất để ae có quyền "trải nghiệm sự hội tụ của kỳ vọng dương" trong hệ non-ergodic.
Ae đọc sách của tôi chắc biết câu chuyện con gà tây rồi.
1000 ngày nó được cho ăn ngon.
Theo mô hình toán thống kê hồi quy mà nó tự xây dựng, xác suất “con người tiếp tục cho nó ăn” là 100%.
Backtest của nó đẹp lắm.
Cho đến ngày 1001, đúng vào Lễ Tạ Ơn => thì gà tây lên đĩa.
Trong thị trường, chết là hết.
Không có hồi sinh như game Dark Souls. Cũng không có spawn lại ở bệ đá cổ như LMHT. Mà cái chết ở đây thì lại có vô số kiểu.
Một cú drawdown thật (mà backtest không cho ae thấy) sẽ làm ae đổi vốn, đổi tâm lý. Ae sẽ sợ, sẽ nghi. Sẽ từ bỏ chiến lược đúng lúc nó sắp hồi.
Cái này gọi là sự phụ thuộc "path dependence" trong hệ bất định: đường đi quan trọng hơn điểm đến.
Một đường đi đẹp có thể làm ae cảm thấy mình là thiên tài.
Còn một đường đi xấu có thể đẩy ae ra khỏi game trước khi ae kịp tới đích.
Đây chính là cây nhang to nhất trên bàn của tôi.
Mỗi lần đặt lệnh, là tôi đang thắp nhang. Không phải cầu cho lệnh đó ăn, mà là cầu sao cho đừng gặp phải cái đường đi tồi tệ nhất trong đám mây xác suất.
Ae thấy đó.
Trong một hệ phức hợp, có trồi sinh, có chuyển pha, có vòng xoáy trạng thái, có path dependence và non-ergodic,... thì cái mà ae gọi là "Thiên Nga Đen" thực ra không phải sự kiện hiếm gặp. Mà là kết quả mặc định phải sinh ra từ cấu trúc.
Trong hệ này, dữ liệu quá khứ càng đẹp, có khi cái chết lại càng gần.
Vì backtest đẹp thường đi cùng với việc ae đặt cược to hơn, đòn bẩy mạnh hơn, niềm tin chắc chắn hơn,
và đó chính là lúc ae mở rộng cửa cho viên đạn bay vào.
---
Đến đây có thể nhiều ae đang nghĩ tôi đang chống lại quant.
Không.
Tôi chỉ muốn nói rằng: việc ae dùng code, dùng toán, dùng dữ liệu, không sai. (tôi cũng đang code suốt đây mà).
Cái sai ở đây không phải ở công cụ. Mà ở chỗ ae nghĩ đơn giản chỉ cần công cụ là đủ.
Ae tin rằng nếu có đủ data, đủ feature, đủ logic, thì ae sẽ thoát khỏi sự bất định. Sẽ có thể đứng ngoài hệ, nhìn nó như Chúa nhìn xuống một bàn cờ.
Nhưng điều đó mãi mãi chỉ là ảo tưởng.
Ae sẽ luôn là một con cờ trong hệ đó. Mô hình của ae cũng là một con cờ. Vốn của ae cũng là một con cờ. Cảm xúc của ae trong drawdown cũng là một con cờ.
Tất cả đều sẽ kéo lệch hệ, và bị hệ kéo lại, không có ngoại lệ.
Việc ae thắp nhang, tức là ae ý thức được rằng luôn có một tầng vận hành khác vượt qua mọi logic, chứ không phải là từ bỏ phương pháp khoa học.
Mà thực ra nó chính là phần còn lại của khoa học, sau khi khoa học đã nói hết những gì nó có thể nói.
Cái đó là "Đạo", cấu trúc vận hành của thực tại - thứ mà ae chỉ thấy bóng nhưng không bao giờ thấy hình.
Cho nên ae quant đừng cười nhạo chuyện hương khói, tâm linh.
Bởi càng giỏi quant, và càng giỏi logic, ae sẽ càng cần một cây nhang ở trên bàn đó.
Comments
Post a Comment