Hê lô ae,
Hôm trước tôi có viết một bài xoay quanh câu chuyện “niềm tin cá nhân trong từ thiện” (vụ Nuôi Em),
và vì sao những thứ vận hành bằng “cái tâm” thì nghe rất hay,
nhưng khi hệ thống phình to ra, tiền nhiều lên,
Bài đó nói về niềm tin trong đời sống xã hội, trong các tổ chức.
Hôm nay tôi muốn đi sâu hơn một tầng.
Không còn là chuyện từ thiện nữa.
Mà là một câu hỏi lớn hơn:
"Niềm tin của toàn nhân loại đang dịch chuyển đi đâu,
khi thế giới ngày càng phức tạp và phân cực?"
Trước khi nói tiếp, tôi cần làm rõ vài điều.
Niềm tin không phải là thứ xấu.
Ngược lại, nó là một trong những phát minh xã hội quan trọng nhất của loài người.
Con người chúng ta phát triển được đến ngày hôm nay không phải là nhờ cơ bắp, bản năng, hay kể cả là trí thông minh,
mà là vì "biết tin vào cùng một câu chuyện."
Chúng ta tin vào một vị thần chung => sinh ra tôn giáo.
Chúng ta tin vào một lý tưởng chung => sinh ra dân tộc.
Chúng ta tin vào một đồng tiền chung => sinh ra kinh tế.
=> Chính niềm tin là thứ đã kéo những homo sapiens ích kỷ, tham lam, sợ hãi lại với nhau, để làm những việc to lớn hơn lợi ích cá nhân.
Niềm tin vừa là sức mạnh kiến tạo, nhưng cũng là công cụ thao túng hoàn hảo.
Buôn thần bán thánh, thánh chiến, chủ nghĩa dân tộc cực đoan, những bong bóng tài chính dựa vào “uy tín” và “lời hứa”....
Lịch sử loài người đầy rẫy những ví dụ cho thấy:
"khi niềm tin được neo vào con người,
thì sớm hay muộn nó cũng bị lợi dụng."
Vấn đề không nằm ở chỗ niềm tin đúng hay sai.
Mà nằm ở chỗ ta đặt niềm tin vào đâu, trong bối cảnh nào.
Ngày xưa, khi thế giới còn tương đối “phẳng”, ít phân cực,
ae cứ gửi tiền vào ngân hàng là yên tâm.
Luật pháp quốc tế có trọng lượng.
Trung gian giữ được vai trò trung lập.
Thể thao là “phi chính trị”....
Trong một thế giới như thế, thì cần quái gì trustless? blockchain? hay bitcoin?
Nghe đúng là vẽ chuyện, bơm thổi, ponzi.
Vì lúc đó, niềm tin đặt vào con người và tổ chức vẫn còn vận hành được.
Khi lợi ích chưa quá chồng chéo, quyền lực chưa quá tập trung, thì “uy tín”, “lời hứa”, “đạo đức cá nhân” vẫn đủ để giữ hệ thống chạy.
Nhưng thế giới đó đang dần biến mất.
Giờ ae nhìn quanh là thấy.
Mấy ông cường quốc thích thì viết lại luật, cùn lên thì bỏ luôn giao kèo quốc tế.
Hệ thống tài chính (thứ lẽ ra phải cực kỳ trung lập),
đang bị các ông biến thành cái gậy để phang nhau.
Thụy Sĩ, từng là “két sắt của thế giới”, cũng đi phong toả tài sản.
Nga bị đá khỏi SWIFT trong một nốt nhạc.
Đúng hay sai về chính trị, tôi không bàn (vì đau đầu lắm).
Tôi chỉ nói một sự thật cấu trúc, đang ảnh hưởng trực tiếp tới nồi cơm của ae ta, đó là:
Tài sản của ae có thể sẽ bốc hơi, chỉ vì mấy ông ngồi trên đổi tính.
Và khái niệm “trung gian uy tín” đã chết về mặt triết học rồi.
Ở thời đại này, câu hỏi không còn là “Blockchain có hợp pháp không?”
“Crypto có tốt hay không?” nữa.
Mà là:
"Còn hệ thống nào cho phép các bên đối lập giao dịch với nhau,
mà không cần tin nhau?"
Câu trả lời là rất ít.
Ngân hàng? thằng kia cấm vận hoặc đóng băng tài sản thì sao.
Luật quốc tế? thằng nào mạnh thì viết luật.
Vàng? vác đi nặng quá, không mang qua biên giới được.
=>Đây là lúc Blockchain xuất hiện trám đúng cái lỗ hổng đó.
Ban đầu, Bitcoin chỉ được dùng trong các hệ thống ngầm - nơi người ta không thể dùng luật pháp hiện hành.
Nhưng trong một thế giới phân cực như bây giờ,
thì nhu cầu di chuyển và bảo toàn tài sản ngoài hệ thống tập trung đã trở thành nhu cầu chính thống.
Từ chuyển tiền giữa các quốc gia bị cấm vận (Iran,Nga,...),
đến di chuyển/lưu trữ tài sản cá nhân khi loạn lạc,
viện trợ chính trị, tài trợ chiến tranh (Ukraine),
cho tới giao dịch giữa các bên đối lập/tranh chấp,...
Blockchain giờ đây đã làm được những việc mà các hệ thống dựa trên niềm tin vào con người không thể làm.
Đây không phải là phản loạn.
Mà là một "tiến trình dịch chuyển tất yếu của niềm tin", để neo tới chỗ mạnh hơn.
Từ con người sang cấu trúc.
Từ lời hứa sang luật chơi.
Từ đạo đức cá nhân sang thiết kế hệ thống.
Bởi một xã hội càng phức tạp, lợi ích càng lớn,
số điểm xung đột càng nhiều, thì việc đòi hỏi con người “tốt lên” là ảo tưởng.
Cách duy nhất để xã hội đi lên không phải là cầu nguyện cho thánh nhân xuất hiện,
mà là giảm quyền lực tuyệt đối của cá nhân và tăng sức mạnh của luật chung.
Đó là lý do vì sao vàng từng là nền tảng niềm tin của nhân loại hàng nghìn năm.
Và blockchain/ý tưởng trustless đang đóng vai trò tương tự trong thời đại phân cực.
Không phải vì nó “cao thượng”.
Mà vì không ai bẻ cong được nó, không ai phong toả được nó, không ai cấm vận được nó.
Con người thực ra chẳng ai muốn làm người xấu cả.
Nhưng cái giá để làm người tốt đôi khi "đắt quá".
Nếu lợi ích đủ lớn, mọi lời thề thốt đều có thể quy đổi thành tiền.
Trustless đã chấp nhận "sự thật trần trụi" đó ngay từ đầu.
Nó không bắt ae phải thề thốt.
Nó chỉ nói một câu:
“Don’t trust, verify.”
Cứ theo code mà làm thôi, khỏi cần trình bày nhiều.
Và một khi niềm tin đã dịch chuyển để neo vào một "cơ chế không phụ thuộc ý chí cá nhân",
thì nó sẽ trở thành loại niềm tin cực mạnh không thể đảo ngược,
bởi nó không còn đối tượng cụ thể nào nữa để mà phản bội.
Niềm tin khi đó sẽ không còn là "lựa chọn đạo đức",
mà trở thành "kết quả tất yếu của kiến trúc đúng."
Kiến trúc này không cần ai phải tốt, không cần thánh nhân, không cần lời hứa.
Nên sẽ bền hơn mọi lời thề, mọi tôn giáo.
Nó là loại niềm tin mạnh nhất thế giới,
vì nằm ở tầng nền, giống như cái gốc "Đạo".
Có "Đạo" rồi thì tự khắc sẽ có "Đức", ae nhớ câu đó chứ? hehe
Bất kỳ ai, khi đã tin vào lý tưởng trustless, thì sẽ không thể quay ngược lại.
Do đó, ý tưởng này chỉ có thể càng ngày càng mở rộng và mạnh lên, chứ không thể yếu đi.
Nó giống như một con virus đã tiến hoá, để trở nên bất tử, chỉ có thể lan ra mãi mãi.
Triết lý sâu xa nhất của trustless không phải là chối bỏ niềm tin.
Mà là cách duy nhất để con người còn tin nhau, còn chơi với nhau, trong một thế giới mà lời hứa ngày càng lạm phát.
Đó,
không phải là sự suy đồi của nhân loại.
Mà là dấu hiệu cho thấy chúng ta đang tiến hoá,
và phát triển thành một khối đủ lớn,
để không còn đặt vận mệnh chung vào “cái tâm thiện” của một vài người nữa.
Comments
Post a Comment