Hêlô ae,
Cách đây một thời gian tôi có viết một bài về trustless và niềm tin trong kỷ nguyên phân cực.
Bài đó xoay quanh quá trình di chuyển của niềm tin, đại ý là:
"Khi thế giới còn tương đối ổn định, ta có thể đặt niềm tin vào con người và các tổ chức trung gian.
Nhưng khi lợi ích bắt đầu chồng chéo, quyền lực tập trung, các quốc gia và hệ thống bắt đầu đối đầu nhau… thì niềm tin kiểu này sẽ rất dễ tan vỡ."
Đó là lúc blockchain và ý tưởng trustless xuất hiện như một cách để niềm tin chuyển dịch.
Từ con người => sang cấu trúc
Từ lời hứa => sang thiết kế hệ thống.
Bitcoin và crypto hiện tại đã giải quyết một phần rất quan trọng của quá trình đó:
"Trustless money."
Tức là tiền có thể di chuyển giữa những người không tin nhau, mà không cần một trung gian đứng giữa.
Nhưng gần đây, khi đọc sâu hơn về một số hướng phát triển mới của AI và blockchain, tôi nhận ra thêm một điều thú vị.
Có vẻ như câu chuyện trustless sẽ không dừng ở tiền.
Nó đang bắt đầu mở rộng sang một tầng khác.
"Trustless computation."
Điều đó có nghĩa không chỉ tiền, mà cả "kết quả của máy tính" cũng sẽ cần được kiểm chứng mà không cần phải tin vào những hệ thống tập trung vận hành chúng.
Một sự kiện thời sự gần đây có thể chỉ ra xu hướng này là câu chuyện mâu thuẫn giữa Anthropic (công ty tạo ra AI Claude) với chính phủ Mỹ.
Tóm tắt nhanh cho những ae chưa biết là quân đội Mỹ muốn sử dụng AI cho các mục đích quốc phòng, bao gồm giám sát người dân và cả các hệ thống vũ khí tự động. Nhưng Anthropic từ chối. Họ tuyên bố rằng AI của họ "không được phép dùng cho các mục đích đó".
Kết quả là chính phủ Mỹ lập tức cắt hợp đồng và loại họ khỏi hệ thống cung cấp AI cho chính phủ, nhưng người dân thì lại phản ứng ngược lại khi tải Claude về ầm ầm làm nó lên top trên app store.
Ở đây tôi không bàn chuyện ai đúng ai sai.
Nhưng sự kiện này đã cho thấy một vấn đề khá rõ ràng rằng AI đang trở thành một loại quyền lực mới. Ai nắm giữ được nó, sẽ có khả năng chi phối thế giới.
Và khi một công nghệ trở thành "quyền lực", thì câu hỏi quan trọng sẽ lại trở về với "niềm tin". Rằng ai sẽ là người kiểm soát quyền lực đó? Và họ có đáng tin hay không?
Trong đời sống bình thường, gần như mọi hệ thống của chúng ta đều dựa vào "niềm tin."
Tin ngân hàng sẽ giữ tiền cho mình.
Tin sàn giao dịch không gian lận.
Tin server không chỉnh kết quả.
Tin công ty AI không nói dối....
Vấn đề là những niềm tin này luôn có một chi phí.
Nó cần có pháp luật, kiểm toán, tổ chức trung gian uy tín hoặc quyền lực chính trị.
Và những thứ này thì nhiều lúc lại không đáng tin.
Cho nên, blockchain đã xuất hiện trong hệ thống rối rắm đó của con người với một ý tưởng đẹp. Nó bảo rằng:
"Không cần tin ai cả. Chỉ cần tin code và toán học."
Từ đó mới sinh ra khái niệm "trustless".
Một hệ thống có thể giúp con người trả lời câu hỏi: Làm sao để những người không tin nhau vẫn có thể giao dịch với nhau?
Tuy nhiên cách blockchain giải quyết vấn đề này thì lại khá là... cồng kềnh.
Nó bắt mọi node (các máy tính trong mạng) đều phải chạy lại cùng một phép tính cùng lúc.
Ví dụ có một giao dịch được đẩy lên blockchain. Thì sau đó hàng trăm, hàng nghìn (thậm chí cả triệu) validator đều phải chạy lại cùng đoạn code để so sánh kết quả.
Tức là nó bắt tất cả máy tính chạy cùng một phép tính, chỉ để chắc chắn rằng phép tính đó đúng.
Nếu nhìn từ góc độ khoa học hệ thống thì cách này đúng là quá phí phạm tài nguyên.
Nó đảm bảo tính trustless, không ai có thể gian lận. Nhưng cái giá phải trả lại là tốc độ thấp, phí cao, latency lớn.
Đây chính là một vấn đề được gọi là "tam giác bất khả thi" (blockchain trilemma).
Theo đó, một blockchain sẽ rất khó đạt được cùng lúc ba thứ:
-phi tập trung
-bảo mật
-hiệu năng.
Nếu muốn tốc độ cao, chúng ta phải tăng yêu cầu phần cứng, làm giảm số validator, và hy sinh một phần "phi tập trung."
Điều này khiến suốt nhiều năm qua, các chain đã phát triển theo những hướng khác nhau.
Có chain tối ưu tốc độ (SOL).
Có chain tối ưu thực thi song song (SUI).
Có chain giữ triết lý phi tập trung để đi theo hướng lắp ghép (ETH).
Kết quả là hệ sinh thái blockchain càng ngày càng phân mảnh.
Hiện nay ae nhìn thị trường sẽ thấy một ma trận. Ethereum, Solana, Sui, Avalanche, Rollups, appchain....
Mỗi hệ đều có VM khác nhau, kiến trúc khác nhau, tooling khác nhau....
Người dùng thì phải bridge, swap, dùng nhiều ví, chuyển chain liên tục. Còn dev thì phải chọn xem nên học ngôn ngữ nào, build ứng dụng trên chain nào?
Nói thật là nhìn hệ sinh thái crypto bây giờ trông giống hệt như Internet những năm 1990, mỗi ông một chuẩn.
Tuy nhiên, gần đây trong giới kỹ thuật có một hướng tiếp cận mới.
Thay vì nghĩ cách làm sao để blockchain chạy nhanh hơn thì người ta lại hỏi ngược lại là: "Liệu blockchain có thực sự cần chạy tính toán on-chain hay không?"
Đây chính là lúc zero-knowledge proof (bằng chứng ZK) bước vào câu chuyện.
Ý tưởng này rất đơn giản, nhưng nó sẽ thay đổi toàn bộ cấu trúc của blockchain hiện tại.
Thay vì để 1000 node chạy lại code, chúng ta sẽ chỉ cần 1 máy tính chạy, rồi tạo ra 1 bằng chứng để chứng minh rằng code đó chạy đúng, rồi cho 1000 node kia xác minh cái bằng chứng đó.
Điểm thú vị là việc xác minh bằng chứng này sẽ cực kỳ rẻ.
Nên các quá trình tính toán rất lớn có thể được xác minh trong vài mili-giây.
Đây chính là mô hình có thể định hình lại toàn bộ ngành.
Nếu nó phát triển mạnh, vai trò của blockchain sẽ hoàn toàn thay đổi.
Thay vì là nơi chạy ứng dụng, trading, casino, chuyển tiền xuyên biên giới như hiện tại, thì blockchain có thể trở thành nơi "xác minh tính đúng đắn cho tất cả ứng dụng".
Ae cứ hình dung đơn giản thế này.
Một chương trình có thể chạy ở đâu đó, bất kỳ trong server, cloud, hoặc máy cá nhân.
Sau khi chạy xong, nó tạo ra một "bằng chứng toán học không thể làm giả."
Blockchain chỉ cần kiểm tra bằng chứng đó có hợp lệ hay không.
Nếu hợp lệ, nó chấp nhận kết quả ấy mà không cần biết chương trình bên trong là gì.
Đây chính là thứ có thể làm câu chuyện về quyền lực và niềm tin trong kỷ nguyên AI trở nên thú vị.
Hiện nay, AI đang trở thành “bộ não” của rất nhiều hệ thống.
AI có thể viết code, phân tích dữ liệu, giao dịch tài chính, tạo nội dung, hỗ trợ quyết định y tế.
Thậm chí còn có thể tư vấn, chi phối các quyết sách chính trị, kiểm soát người dùng, điều khiển vũ khí.....
Đó chính là vấn đề lớn.
Bởi chúng ta bắt đầu phải "tin rất nhiều vào nó."
Chúng ta phải tin rằng model không bị điều chỉnh bởi những kẻ có quyền lực tập trung.
Tin rằng đầu vào và quá trình tính toán của AI không bị can thiệp.
Tin rằng đầu ra của nó không bị chỉnh sửa/thao túng.
Trong khi đó, AI lại có thể tạo ra các thông tin giả (video, hình ảnh, giọng nói,...) với chất lượng ngày càng cao, đến mức cực khó để người thường phân biệt được.
Điều này tạo ra một vòng xoáy của thời đại: AI càng mạnh thì nhu cầu trustless lại càng lớn.
Bởi vì khi việc tạo ra thông tin giả trở nên quá dễ dàng, những hệ thống dựa vào niềm tin truyền thống sẽ ngày càng trở nên mong manh.
Và đó chính là lúc các cơ chế xác minh dựa trên mật mã, bằng chứng toán học, blockchain trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
AI giờ đây cũng đang bắt đầu dần chuyển từ công cụ sang agents.
Những hệ thống này có thể tự chạy task trên máy, tự ra quyết định và tương tác với hệ thống khác.
Tức là AI có thể trực tiếp tham gia vào nền kinh tế.
Điều này tạo ra một câu hỏi: Nếu một AI cần trả tiền cho dịch vụ, thì nó sẽ trả bằng gì?
Các hệ thống tài chính hiện tại chỉ được thiết kế cho con người và các tổ chức pháp lý có hộ chiếu, pháp nhân, quốc tịch...
Nhưng AI lại không có những thứ đó.
Nếu có thể giải bài toán định danh cho AI, thì chúng ta sẽ có: AI tự tạo ví, AI tự nhận tiền/trả tiền, AI tự thuê dịch vụ...
Từ đó sẽ hình thành được một thứ gọi là "nền kinh tế máy móc" (machine economy).
Đây là một nền kinh tế mới nơi máy trả tiền cho máy, AI thuê dịch vụ của AI khác và quá trình tính toán của AI cần được chứng minh bằng toán học.
Và trùng hợp làm sao, blockchain có thể giải quyết tất cả những vấn đề trên.
Crypto có một đặc điểm rất đặc biệt, đó là ví = tài khoản. Sở hữu private key là một sự chứng minh hoàn hảo cho danh tính.
Điều đó khiến một AI agent hoàn toàn có thể được định danh, giúp "nền kinh tế của máy móc" trở thành hiện thực.
Và nếu quá trình tính toán, cùng các sản phẩm của AI có thể tạo ra một bằng chứng toán học không thể chỉnh sửa (ZK proof) để chứng minh rằng nó đúng/hợp lệ và bằng chứng đó được xác minh bởi một hệ thống trustless như blockchain.
Thì chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng và giao quyền được cho AI.
Mặc dù công nghệ ZK này vẫn còn rất sớm.
Việc tạo ra các bằng chứng hiện tại vẫn rất tốn tài nguyên.
Nhưng điều thú vị không nằm ở trạng thái hôm nay.
Mà nằm ở hướng mà "kiến trúc hệ thống đang bắt đầu dịch chuyển."
Trong mô hình phát triển này, blockchain không phải là máy tính chạy chương trình mà sẽ giống một lớp "trust layer" không thể thiếu của Internet.
Nó giống như một "trọng tài toàn cầu", chuyên dùng để xác minh tính đúng đắn của các quá trình tính toán, danh tính của các thực thể máy móc, kiểm soát cách chúng giao dịch, tạo hợp đồng, đưa thông tin, ra quyết định...
mà không cần phải tin vào một người vận hành cụ thể.
Bài đó xoay quanh quá trình di chuyển của niềm tin, đại ý là:
"Khi thế giới còn tương đối ổn định, ta có thể đặt niềm tin vào con người và các tổ chức trung gian.
Nhưng khi lợi ích bắt đầu chồng chéo, quyền lực tập trung, các quốc gia và hệ thống bắt đầu đối đầu nhau… thì niềm tin kiểu này sẽ rất dễ tan vỡ."
Đó là lúc blockchain và ý tưởng trustless xuất hiện như một cách để niềm tin chuyển dịch.
Từ con người => sang cấu trúc
Từ lời hứa => sang thiết kế hệ thống.
Bitcoin và crypto hiện tại đã giải quyết một phần rất quan trọng của quá trình đó:
"Trustless money."
Tức là tiền có thể di chuyển giữa những người không tin nhau, mà không cần một trung gian đứng giữa.
Nhưng gần đây, khi đọc sâu hơn về một số hướng phát triển mới của AI và blockchain, tôi nhận ra thêm một điều thú vị.
Có vẻ như câu chuyện trustless sẽ không dừng ở tiền.
Nó đang bắt đầu mở rộng sang một tầng khác.
"Trustless computation."
Điều đó có nghĩa không chỉ tiền, mà cả "kết quả của máy tính" cũng sẽ cần được kiểm chứng mà không cần phải tin vào những hệ thống tập trung vận hành chúng.
Một sự kiện thời sự gần đây có thể chỉ ra xu hướng này là câu chuyện mâu thuẫn giữa Anthropic (công ty tạo ra AI Claude) với chính phủ Mỹ.
Tóm tắt nhanh cho những ae chưa biết là quân đội Mỹ muốn sử dụng AI cho các mục đích quốc phòng, bao gồm giám sát người dân và cả các hệ thống vũ khí tự động. Nhưng Anthropic từ chối. Họ tuyên bố rằng AI của họ "không được phép dùng cho các mục đích đó".
Kết quả là chính phủ Mỹ lập tức cắt hợp đồng và loại họ khỏi hệ thống cung cấp AI cho chính phủ, nhưng người dân thì lại phản ứng ngược lại khi tải Claude về ầm ầm làm nó lên top trên app store.
Ở đây tôi không bàn chuyện ai đúng ai sai.
Nhưng sự kiện này đã cho thấy một vấn đề khá rõ ràng rằng AI đang trở thành một loại quyền lực mới. Ai nắm giữ được nó, sẽ có khả năng chi phối thế giới.
Và khi một công nghệ trở thành "quyền lực", thì câu hỏi quan trọng sẽ lại trở về với "niềm tin". Rằng ai sẽ là người kiểm soát quyền lực đó? Và họ có đáng tin hay không?
Trong đời sống bình thường, gần như mọi hệ thống của chúng ta đều dựa vào "niềm tin."
Tin ngân hàng sẽ giữ tiền cho mình.
Tin sàn giao dịch không gian lận.
Tin server không chỉnh kết quả.
Tin công ty AI không nói dối....
Vấn đề là những niềm tin này luôn có một chi phí.
Nó cần có pháp luật, kiểm toán, tổ chức trung gian uy tín hoặc quyền lực chính trị.
Và những thứ này thì nhiều lúc lại không đáng tin.
Cho nên, blockchain đã xuất hiện trong hệ thống rối rắm đó của con người với một ý tưởng đẹp. Nó bảo rằng:
"Không cần tin ai cả. Chỉ cần tin code và toán học."
Từ đó mới sinh ra khái niệm "trustless".
Một hệ thống có thể giúp con người trả lời câu hỏi: Làm sao để những người không tin nhau vẫn có thể giao dịch với nhau?
Tuy nhiên cách blockchain giải quyết vấn đề này thì lại khá là... cồng kềnh.
Nó bắt mọi node (các máy tính trong mạng) đều phải chạy lại cùng một phép tính cùng lúc.
Ví dụ có một giao dịch được đẩy lên blockchain. Thì sau đó hàng trăm, hàng nghìn (thậm chí cả triệu) validator đều phải chạy lại cùng đoạn code để so sánh kết quả.
Tức là nó bắt tất cả máy tính chạy cùng một phép tính, chỉ để chắc chắn rằng phép tính đó đúng.
Nếu nhìn từ góc độ khoa học hệ thống thì cách này đúng là quá phí phạm tài nguyên.
Nó đảm bảo tính trustless, không ai có thể gian lận. Nhưng cái giá phải trả lại là tốc độ thấp, phí cao, latency lớn.
Đây chính là một vấn đề được gọi là "tam giác bất khả thi" (blockchain trilemma).
Theo đó, một blockchain sẽ rất khó đạt được cùng lúc ba thứ:
-phi tập trung
-bảo mật
-hiệu năng.
Nếu muốn tốc độ cao, chúng ta phải tăng yêu cầu phần cứng, làm giảm số validator, và hy sinh một phần "phi tập trung."
Điều này khiến suốt nhiều năm qua, các chain đã phát triển theo những hướng khác nhau.
Có chain tối ưu tốc độ (SOL).
Có chain tối ưu thực thi song song (SUI).
Có chain giữ triết lý phi tập trung để đi theo hướng lắp ghép (ETH).
Kết quả là hệ sinh thái blockchain càng ngày càng phân mảnh.
Hiện nay ae nhìn thị trường sẽ thấy một ma trận. Ethereum, Solana, Sui, Avalanche, Rollups, appchain....
Mỗi hệ đều có VM khác nhau, kiến trúc khác nhau, tooling khác nhau....
Người dùng thì phải bridge, swap, dùng nhiều ví, chuyển chain liên tục. Còn dev thì phải chọn xem nên học ngôn ngữ nào, build ứng dụng trên chain nào?
Nói thật là nhìn hệ sinh thái crypto bây giờ trông giống hệt như Internet những năm 1990, mỗi ông một chuẩn.
Tuy nhiên, gần đây trong giới kỹ thuật có một hướng tiếp cận mới.
Thay vì nghĩ cách làm sao để blockchain chạy nhanh hơn thì người ta lại hỏi ngược lại là: "Liệu blockchain có thực sự cần chạy tính toán on-chain hay không?"
Đây chính là lúc zero-knowledge proof (bằng chứng ZK) bước vào câu chuyện.
Ý tưởng này rất đơn giản, nhưng nó sẽ thay đổi toàn bộ cấu trúc của blockchain hiện tại.
Thay vì để 1000 node chạy lại code, chúng ta sẽ chỉ cần 1 máy tính chạy, rồi tạo ra 1 bằng chứng để chứng minh rằng code đó chạy đúng, rồi cho 1000 node kia xác minh cái bằng chứng đó.
Điểm thú vị là việc xác minh bằng chứng này sẽ cực kỳ rẻ.
Nên các quá trình tính toán rất lớn có thể được xác minh trong vài mili-giây.
Đây chính là mô hình có thể định hình lại toàn bộ ngành.
Nếu nó phát triển mạnh, vai trò của blockchain sẽ hoàn toàn thay đổi.
Thay vì là nơi chạy ứng dụng, trading, casino, chuyển tiền xuyên biên giới như hiện tại, thì blockchain có thể trở thành nơi "xác minh tính đúng đắn cho tất cả ứng dụng".
Ae cứ hình dung đơn giản thế này.
Một chương trình có thể chạy ở đâu đó, bất kỳ trong server, cloud, hoặc máy cá nhân.
Sau khi chạy xong, nó tạo ra một "bằng chứng toán học không thể làm giả."
Blockchain chỉ cần kiểm tra bằng chứng đó có hợp lệ hay không.
Nếu hợp lệ, nó chấp nhận kết quả ấy mà không cần biết chương trình bên trong là gì.
Đây chính là thứ có thể làm câu chuyện về quyền lực và niềm tin trong kỷ nguyên AI trở nên thú vị.
Hiện nay, AI đang trở thành “bộ não” của rất nhiều hệ thống.
AI có thể viết code, phân tích dữ liệu, giao dịch tài chính, tạo nội dung, hỗ trợ quyết định y tế.
Thậm chí còn có thể tư vấn, chi phối các quyết sách chính trị, kiểm soát người dùng, điều khiển vũ khí.....
Đó chính là vấn đề lớn.
Bởi chúng ta bắt đầu phải "tin rất nhiều vào nó."
Chúng ta phải tin rằng model không bị điều chỉnh bởi những kẻ có quyền lực tập trung.
Tin rằng đầu vào và quá trình tính toán của AI không bị can thiệp.
Tin rằng đầu ra của nó không bị chỉnh sửa/thao túng.
Trong khi đó, AI lại có thể tạo ra các thông tin giả (video, hình ảnh, giọng nói,...) với chất lượng ngày càng cao, đến mức cực khó để người thường phân biệt được.
Điều này tạo ra một vòng xoáy của thời đại: AI càng mạnh thì nhu cầu trustless lại càng lớn.
Bởi vì khi việc tạo ra thông tin giả trở nên quá dễ dàng, những hệ thống dựa vào niềm tin truyền thống sẽ ngày càng trở nên mong manh.
Và đó chính là lúc các cơ chế xác minh dựa trên mật mã, bằng chứng toán học, blockchain trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
AI giờ đây cũng đang bắt đầu dần chuyển từ công cụ sang agents.
Những hệ thống này có thể tự chạy task trên máy, tự ra quyết định và tương tác với hệ thống khác.
Tức là AI có thể trực tiếp tham gia vào nền kinh tế.
Điều này tạo ra một câu hỏi: Nếu một AI cần trả tiền cho dịch vụ, thì nó sẽ trả bằng gì?
Các hệ thống tài chính hiện tại chỉ được thiết kế cho con người và các tổ chức pháp lý có hộ chiếu, pháp nhân, quốc tịch...
Nhưng AI lại không có những thứ đó.
Nếu có thể giải bài toán định danh cho AI, thì chúng ta sẽ có: AI tự tạo ví, AI tự nhận tiền/trả tiền, AI tự thuê dịch vụ...
Từ đó sẽ hình thành được một thứ gọi là "nền kinh tế máy móc" (machine economy).
Đây là một nền kinh tế mới nơi máy trả tiền cho máy, AI thuê dịch vụ của AI khác và quá trình tính toán của AI cần được chứng minh bằng toán học.
Và trùng hợp làm sao, blockchain có thể giải quyết tất cả những vấn đề trên.
Crypto có một đặc điểm rất đặc biệt, đó là ví = tài khoản. Sở hữu private key là một sự chứng minh hoàn hảo cho danh tính.
Điều đó khiến một AI agent hoàn toàn có thể được định danh, giúp "nền kinh tế của máy móc" trở thành hiện thực.
Và nếu quá trình tính toán, cùng các sản phẩm của AI có thể tạo ra một bằng chứng toán học không thể chỉnh sửa (ZK proof) để chứng minh rằng nó đúng/hợp lệ và bằng chứng đó được xác minh bởi một hệ thống trustless như blockchain.
Thì chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng và giao quyền được cho AI.
Mặc dù công nghệ ZK này vẫn còn rất sớm.
Việc tạo ra các bằng chứng hiện tại vẫn rất tốn tài nguyên.
Nhưng điều thú vị không nằm ở trạng thái hôm nay.
Mà nằm ở hướng mà "kiến trúc hệ thống đang bắt đầu dịch chuyển."
Trong mô hình phát triển này, blockchain không phải là máy tính chạy chương trình mà sẽ giống một lớp "trust layer" không thể thiếu của Internet.
Nó giống như một "trọng tài toàn cầu", chuyên dùng để xác minh tính đúng đắn của các quá trình tính toán, danh tính của các thực thể máy móc, kiểm soát cách chúng giao dịch, tạo hợp đồng, đưa thông tin, ra quyết định...
mà không cần phải tin vào một người vận hành cụ thể.
Nếu một chain hội tụ đủ bảo mật, thanh khoản, tính phi tập trung, đảm bảo trustless,... thì nó sẽ trở thành nơi lý tưởng để làm việc này.
Câu hỏi dành cho ae "nhà đầu tư dài hạn" chúng ta là:
"Nếu xu hướng này thành hiện thực, thì dòng tiền sẽ hội tụ ở đâu?"
Chắc chắn sẽ không phải là những chain đã hi sinh "phi tập trung" để đổi lấy tốc độ và trải nghiệm.
Mà sẽ phải là những chain quyết liệt theo đuổi lý tưởng trustless ban đầu.
Mặc dù một số ứng dụng vẫn cần thực thi tính toán on-chain real-time, như trading, orderbook systems.
Nhưng rất nhiều quá trình khác khả năng cao sẽ chuyển sang mô hình:
Tính toán off-chain => Xác minh bằng on-chain.
Đó là một xu hướng dịch chuyển đầy thú vị và hợp lý.
Nếu chúng ta nghĩ kỹ, thì ban đầu Satoshi không tạo ra Bitcoin để cho ae trading, chạy game, launch meme hay mua bán NFT.
Ông tạo ra một thứ đơn giản dựa trên lý tưởng trustless:
"Một hệ thống mà bạn có thể tin vào kết quả mà không cần tin vào con người."
Có thể đây chính là lúc chúng ta mới bắt đầu thấy ý tưởng đó mở rộng ra ngoài tài chính (khi trí tuệ nhân tạo lên ngôi và quyền lực bắt đầu phân tán).
Không chỉ còn là "trustless money."
Mà còn là "trustless computation". Trust layer của toàn bộ Internet.
Và đó có lẽ cũng sẽ không phải là một câu chuyện ồn ào.
Mà chỉ là một sự thay đổi rất sâu bên trong "kiến trúc của hệ thống".
Những sự thay đổi chậm rãi mà phải sau rất nhiều năm nhìn lại, ae mới nhận ra:
À… hóa ra luật chơi đã thay đổi từ rất lâu rồi.
Comments
Post a Comment