gần đây có một ae hỏi tôi:
“Sao em thấy anh trade lúc nào cũng bình tĩnh, không thấy cảm xúc, fomo, phá kỷ luật hay cuống lên bao giờ?”
thực ra mình làm quái có tâm lý gì ghê gớm đâu,
cũng chỉ là người thường,
cắt lỗ vẫn buồn/vẫn cáu, lãi vẫn hào hứng muốn khoe,
thị trường chạy láo vẫn mất bình tĩnh như thường...
chỉ là trade quá lâu nên vẫn cứ làm việc xưa nay vẫn làm...
và không trả lời lại ae đó.
Nhưng sau một hồi nghĩ lại thì thấy, cái này chắc do tôi trade lâu nên mới thấy bình thường, còn nhiều ae khác sẽ không,
và có lẽ vấn đề này cũng không chỉ một mình ae đó thắc mắc.
Nên hôm nay tôi viết bài này,
trước là để trả lời cho ae kia,
sau là gửi luôn cho những ae khác,
những người đang ngày ngày được "các thầy bà" khuyên là: “hãy giữ vững tâm lý thật tốt, rồi kết quả sẽ ổn",
nhưng lại không thực sự hiểu cái "tâm lý tốt đó" nó từ đâu ra.
Đầu tiên, tôi xin phép nói thẳng:
Chẳng có trader nào là yếu tâm lý cả!
Một khi ae đã dám dấn thân làm trader,
thì ae đã dũng cảm và có khả năng take risk tốt hơn 90% những người thường ngoài kia rồi.
Sợ hãi, FOMO, gồng lỗ, phá kỷ luật… không phải lỗi của ae,
cũng không phải do ae tâm lý yếu.
Mà nó là phản xạ rất bình thường của não,
khi bị ném vào một trò chơi mà não "không hiểu luật."
Ae cứ tưởng tượng thế này:
Ae bịt mắt một người, cho ra giữa quốc lộ 1, để họ lái xe, rồi đứng bên lề hét:
“Bình tĩnh lên anh!
Hít thở sâu!
Tin vào bản thân, tin vào ý chí, tin vào vũ trụ!”
Thì người đó vẫn chẳng lái nổi mà sẽ run như cầy sấy.
Và đó chắc chắn không phải vì họ yếu tâm lý.
Mà đó là phản xạ sinh tồn hợp lý của một sinh vật đang đứng trước nguy cơ bị xe tải cán chết.
Đa số các thầy, và sách dạy trading, thường nói thế này:
Muốn thắng => phải luyện tâm lý...
Tâm lý quyết định 80% kết quả...
Giữ được kỷ luật là sẽ ổn...
Nghe rất thiền và nhân văn.
Nhưng nó là tư duy sai, một sự đảo ngược quan hệ nhân - quả.
"Tâm lý tốt" không tạo ra "kết quả tốt."
Cấu trúc trò chơi/chiến lược tốt mới tạo ra tâm lý tốt.
Nếu trong quá trình trade, ae sử dụng một chiến lược kỳ vọng âm,
một hệ thống không đo được rủi ro,
hoặc đơn giản là chơi một trò chơi có xác suất cố định được thiết lập để thua (cờ bạc, lô đề, sổ xố...),
thì dù ae có sự bình tĩnh của thiền sư,
kỷ luật thép của quân đội,
hay viết nhật ký cảm xúc mỗi ngày,
thì kết quả cuối cùng của ae vẫn là.... lỗ.
Cấu trúc/toán học sẽ không quan tâm đến cảm xúc của ae.
Để tôi lấy một ví dụ này cho ae dễ hình dung.
Giả sử ae là một thiền sư đã đắc đạo,
tâm tĩnh lặng như nước hồ mùa thu,
mail báo margin call gửi về cũng không động đậy cơ mặt.
Nhưng ae lại đi oánh lô đề... à mà thôi,...
cho là ae trade, nhưng sử dụng một chiến lược với tỷ lệ thắng 90%, RR 1/10, risk mỗi lệnh 0.1% đi.
Nghe “an toàn”, đúng không?
Nhưng toán học nói:
Kỳ vọng của chiến lược này = 0.9 × 1 - 0.1 × 10 = - 0.1
=> Âm!
=>Ae đang chơi một trò thua chắc trong dài hạn.
Dù tâm của ae an tĩnh đến mức nào, thì ae vẫn sẽ thua.
Lô đề, casino, cờ bạc… đều là những trò như vậy.
Chúng được thiết kế cấu trúc với kỳ vọng âm.
Người chơi thua không phải vì tâm lý kém hay tham.
Mà vì cấu trúc của trò đó là hút máu.
Trong một bài viết trước đây, tôi từng nói với ae về một ý trong Đạo Đức Kinh rất hay thế này:
"Mất Đạo rồi mới cần tới Đức.
Mất Đức rồi mới cần viện tới Nhân Nghĩa Lễ Trí Tín...."
Tâm lý trong trading cũng y chang như vậy.
Edge/cấu trúc của trò chơi chính là cái gốc:
"Đạo".
Còn tâm lý, kỷ luật, bình tĩnh, kiên nhẫn chỉ là "Nhân - Nghĩa - Lễ - Trí - Tín" được sinh ra sau.
Khi ae trade mà không biết chiến lược có kỳ vọng dương hay không,
không biết drawdown bao nhiêu là bình thường,
không biết mình đang chơi game gì,
thì việc “luyện tâm lý” chẳng khác gì xịt nước hoa lên một đống cứt.
Thơm thì có thơm đấy,
nhưng bản chất nó vẫn chỉ là phân.
Nếu ae hiểu ý tôi, ae sẽ thấy:
Khi bản thân mình có edge,
hiểu rõ cấu trúc của trò chơi,
và biết vận hành thuận cấu trúc đó,
=> tâm lý của ae sẽ tự nhiên yên ổn.
Đó là đi từ cái gốc, cái "Đạo" thật sự,
thứ sinh ra sau là "Đức", là tâm lý.
Khi ae thật sự hiểu cách vận hành của thị trường,
biết winrate, RR, phân phối kết quả của chiến lược.
biết chuỗi thua sẽ dài bao nhiêu,
và biết mất bao nhiêu thì hệ thống vẫn ổn.
Thì ae chẳng còn lý do nào để mà hoảng loạn nữa.
Lúc đó sẽ giống như câu chuyện phía trên,
thả ae xuống đường quốc lộ để lái xe, ae sẽ không còn run nữa.
Không phải là vì ae đã tham gia một khóa tu nào đó để mạnh hơn,
có tâm lý tốt hơn, hay "thiền" giỏi hơn.
Mà chỉ đơn giản là ae không còn bị bịt mắt!
Lúc này ae đã thấy rõ cấu trúc, luồng giao thông, thấy rõ xe nào đang chạy trên đường...
Khi ae đã thấy/thiết lập được cấu trúc đúng,
thì ae cũng chẳng còn “quyết định” vào lệnh.
Lệnh sẽ tự xảy ra khi điều kiện hội đủ.
Ae sẽ hòa vào dòng chảy của thị trường.
Giống như việc lái xe, một khi đã thuần thục, ae chẳng cần phải sợ bị xe tải đâm hay nghĩ ngợi quá nhiều.
Hay cũng giống như nước, có dốc thì chảy, không có dốc thì đứng im.
Đó là Vô vi thật sự.
Nhưng là vô vi của người hiểu bản chất của thực tại,
bản chất của hệ thống,
bản chất của trò chơi,
bản chất của xác suất,
bản chất của toán học,
Chứ không phải vô vi kiểu "cầu nguyện", "tụng kinh", "giác ngộ ảo".
Thực ra, để nói công bằng thì tâm lý không hoàn toàn vô dụng.
Nhưng vai trò của nó chỉ có một việc, được sinh ra sau:
"Giúp ae không từ bỏ một hệ thống có edge trong giai đoạn nhiễu ngắn hạn."
Còn nó không thể cứu được chiến lược kỳ vọng âm,
không thay thế được toán học,
không chống lại được cấu trúc.
Vậy nên, đừng đổ hết mọi thất bại/thành công cho tâm lý.
Nó không phải thứ "cần luyện tập."
Nó là "hệ quả tất yếu được sinh ra" của edge + cấu trúc + quản lý vốn.
Cũng như khi một người vận hành đúng Đạo => Nhân Nghĩa tự sinh ra.
Thì nếu ae hiểu và làm đúng cấu trúc => tâm lý sẽ tự ổn.
Comments
Post a Comment